Hittegolves komen steeds vaker voor in Nederland, en niet iedereen weet precies wat dat betekent. Het is meer dan een paar warme dagen achter elkaar. Ons land heeft een officiële definitie, er zijn gezondheidsrisico’s die mensen onderschatten, en de gevolgen reiken verder dan je misschien verwacht. Wie begrijpt wat er speelt tijdens zo’n periode van extreme warmte, kan zich beter voorbereiden.
Wanneer spreken we officieel van een hittegolf
Het KNMI hanteert een strikte maatstaf voor het vaststellen van een hittegolf. Er moet sprake zijn van minimaal vijf aaneengesloten zomerse dagen in De Bilt, met een maximumtemperatuur van 25 graden of hoger. Daarvan moeten er minstens drie tropische dagen zijn, met een temperatuur van 30 graden of meer. Pas dan wordt het officieel een hittegolf. Dat onderscheid is belangrijk, want het gaat niet om gevoel of beleving, maar om meetbare cijfers op één vaste meetlocatie. De Bilt ligt centraal in Nederland en geldt als referentiepunt voor het hele land. In andere delen van Nederland kan het dus al weken snikheet zijn, terwijl het officieel nog geen hittegolf is. Omgekeerd kan de officiële status al bereikt zijn, terwijl het aan de kust frisser aanvoelt door de zeewind.
De gevolgen voor de gezondheid tijdens extreme warmte
Langdurige warmte heeft een serieuze uitwerking op het lichaam. Bij hoge temperaturen werkt het menselijk lichaam harder om de kerntemperatuur op peil te houden. Dat kost energie en vocht. Ouderen, jonge kinderen, mensen met hart en vaatziekten en mensen die bepaalde medicijnen gebruiken lopen een groter risico op uitdroging, oververhitting en hittestress. Hittestress ontstaat wanneer het lichaam de warmte niet meer goed kan afvoeren. Dat kan leiden tot klachten zoals hoofdpijn, duizeligheid, verwardheid en in ernstige gevallen een hitteberoerte. Een hitteberoerte is een medisch noodgeval waarbij de lichaamstemperatuur snel en gevaarlijk oploopt. Voldoende drinken, koele plekken opzoeken en directe zonblootstelling vermijden zijn de meest directe manieren om de risico’s te beperken. Toch blijkt dat mensen dit advies tijdens warme periodes lang niet altijd opvolgen.
Hoe het stedelijk gebied warmte vasthoudt
Steden warmen sneller op dan het platteland en koelen ook langzamer af. Dat komt door het stedelijk warmte eiland effect. Asfalt, beton en bebouwing slaan overdag veel warmte op en geven die ’s nachts langzaam weer af. Daardoor blijft de temperatuur in steden ook ’s nachts hoog, terwijl het buiten de bebouwde kom al aangenaam koel kan zijn. Nachten waarop de temperatuur niet onder de 20 graden zakt, noemen meteorologen tropische nachten. Die zijn extra zwaar, omdat het lichaam dan niet de kans krijgt te herstellen van de dagwarmte. Groen in de stad, zoals bomen, parken en plantsoenen, helpt bij het tegengaan van dit effect. Planten verdampen water en zorgen voor verkoeling in de omgeving. Steden die weinig groen hebben en veel verharding kennen, zijn daardoor kwetsbaarder voor de gevolgen van lange warmteperiodes.
Waarom warme zomers steeds gewoner worden
Klimaatwetenschappers zijn het er over eens: warme zomers en langdurige periodes van hitte worden vaker en heftiger. De gemiddelde temperatuur in Nederland is in de afgelopen eeuw met ruim twee graden gestegen. Dat klinkt weinig, maar die stijging heeft grote gevolgen voor de frequentie van extreme weersomstandigheden. Waar een hittegolf vroeger een zeldzame uitzondering was, is het nu iets waarmee mensen en organisaties structureel rekening moeten houden. Ziekenhuizen, gemeenten en hulpdiensten bereiden zich steeds meer voor op warme periodes. Er zijn hitteplannen die beschrijven hoe kwetsbare mensen bereikt en geholpen kunnen worden. Toch gaat de aanpassing langzamer dan de temperatuurstijging. Dat betekent dat zowel particulieren als overheden nog veel stappen te zetten hebben om de samenleving hittebestendig te maken.
Veelgestelde vragen over hittegolven
Hoe lang duurt een hittegolf gemiddeld?
Een hittegolf duurt minimaal vijf dagen, maar sommige periodes van extreme warmte houden weken aan. De langste hittegolf ooit gemeten in Nederland duurde zeventien dagen en vond plaats in 1976. Recentere hittegolven, zoals die in 2019, waren korter maar wel heter.
Wat zijn tekenen van een hitteberoerte?
Bij een hitteberoerte stijgt de lichaamstemperatuur snel tot boven de 40 graden. Iemand kan verward raken, niet meer helder praten, een rode en droge huid krijgen en het bewustzijn verliezen. Dit is een medische noodsituatie waarbij direct 112 gebeld moet worden. Verplaats de persoon naar een koele plek en koel het lichaam met water of natte doeken terwijl je wacht op hulp.
Zijn er ook voordelen van warme zomers voor Nederland?
Warme zomers zorgen voor meer toerisme in eigen land, hogere opbrengsten voor bepaalde teelten en meer uren zonlicht voor zonnepanelen. Toch wegen de nadelen voor de volksgezondheid, de natuur en de landbouw zwaarder. Droogte tast gewassen en natuur aan, en langdurige warmte kost mensen hun gezondheid en in extreme gevallen hun leven.
Wat kun je thuis doen om een warme periode door te komen?
Overdag zonlicht buiten houden door gordijnen of zonwering te sluiten helpt de temperatuur binnenshuis laag te houden. ’s Nachts kun je ramen openzetten als het buiten koeler is dan binnen. Voldoende water drinken, zware inspanning vermijden in het heetst van de dag en koele plekken opzoeken, zoals een bibliotheek of winkelcentrum, zijn bewezen manieren om de warmte te overleven zonder airconditionig.
